Tijd is tijd??

 

Toen we in Zimbabwe waren werd ik uitgenodigd naar een voetbalwedstrijd te komen van het team van Howgate, op zaterdagmiddag. De wedstrijd zou om 14.00 uur zijn. Dus ik vertrok iets na twee uur richting voetbalveld.
Toen ik bij het voetbalveld aankwam vond ik het verdacht rustig. Was ik op de goede plek? Ja, dat wel. Er zat een groep mensen. Ze vroegen of ik voetbal kwam kijken. “Ja”, zei ik. En een gejuich klonk op. “Kom je echt naar ons kijken?” Vrolijkheid alom. Het was het damesteam met supporters.
Er bleek dus eerst een wedstrijd te zijn van het damesteam. Het team van de tegenstanders was er nog niet. Geen enkele reden voor paniek of onrust was er te zien.

Iets na twee uur was ik dus richting voetbalveld vertrokken, denkend dacht dat ik goed rekening hield met een wat vertraagde start van de wedstrijd….
Ongeveer 1,5 uur later: de aftrap van de wedstrijd van de dames.
In de tussentijd waren er meer mensen richting het veld gekomen en was het levendig langs het veld. Publiek -ook ik- stond net niet in het veld.
De herenteams waren ook zo’n beetje aanwezig en moesten natuurlijk nog wel hun wedstrijd spelen. Als ze rond 4 uur begonnen zou het geen probleem, konden ze klaar zijn voor het goed aan het schemeren is. Dat betekende dus dat de dames het veld moesten ruimen: hun wedstrijd werd verplaatst naar een andere locatie.

Met verbazing en -vooral- veel plezier en goede ontmoetingen met mensen rond het veld heb ik de middag doorgebracht. Rond 5 uur vertrok ik. De heren waren toen ongeveer een kwartiertje bezig. Nadat de dames waren vertrokken verzamelde het herenteam. Natuurlijk was er nog voldoende tijd om om te kleden, teambespreking te houden en een teamfoto te maken.
De tegenstander stond al zeker een kwartier op het veld en de scheidsrechter had al een keer of 5 op het fluitje geblazen om beide teams op het veld te krijgen. Onrust, paniek? Nee. Waarom?

Een van de mensen aan de kant zag m’n horloge en vond het mooi. Hij legde me uit dat we  verschillend omgaan met het concept tijd. En zo is het.

When we were in Zimbabwe, I was invited to a soccergame for the Howgate team on Saturday afternoon. The match was scheduled for 2:00 PM. So, I headed to the pitch just after 2:00 PM.

When I arrived at the pitch, I found it suspiciously quiet. Was I in the right place? Yes, I was. There was a group of people there. They asked if I was there to watch the soccer. "Yes," I said. And a cheer went up. "Are you really coming to watch us?" Joy reigned. It was the women's team with supporters.

So, it turned out there was a women's team match first. The opposing team hadn't arrived yet. There was no reason for panic or unrest.

So, just after 2:00 PM, I headed to the pitch, thinking I'd factored in a slightly delayed start to the match…

About an hour and a half later: kickoff for the women's match.

Meanwhile, more people had gathered at the pitch, and the area around it was lively. The spectators—including me—were practically absent from the field.

The men's teams were also practically present and, of course, still had to play their match. If they started around 4 p.m., it wouldn't have been a problem; they could be finished before dusk. This meant the women's team had to vacate the field: their match was moved to another location.

I spent the afternoon amazed, and above all, enjoying the game and meeting people around the field. I left around 5 p.m. The men had been playing for about fifteen minutes by then. After the women left, the men's team assembled. Of course, there was still plenty of time to change, have a team meeting, and take a team photo.

The opponent had already been on the field for at least fifteen minutes, and the referee had already blown the whistle about five times to get both teams on the field. Unrest, panic? No. Why?

One of the people on the sidelines saw my watch and liked it. He explained to me that we have different perspectives on the concept of time. And so it is.

Schrijfwedstrijd

 

Op Howgate secondary school zijn er ook zorgen over het smartphonegebruik door de leerlingen. Over een verbod op school gaat het nog niet, want nog lang niet alle leerlingen hebben een smartphone. Laptops en computers zijn in sommige gezinnen aanwezig. Meer niet dan wel. Ze hebben en zien lang niet alle mooie en minder mooie kanten van de digitale wereld zoals we het hier kennen.

De leerlingen worden wel uitgenodigd om mee te doen aan een internationale wedstrijd voor het schrijven van een brief. Het is een jaarlijkse wedstrijd. Het onderwerp van dit jaar: Schrijf een brief aan een vriend over waarom menselijke verbinding relevant is in de digitale tijd.
Aan de wedstrijd mogen leerlingen t/m 15 jaar deelnemen.

Het is niet direct een onderwerp dat heel dicht bij de leefwereld en belevingswereld ligt van de leerlingen op de landelijke scholen.

Ik hoop dat veel leerlingen de uitdaging aangaan! En een uitdaging is het. Nog los van de beperkte aanwezigheid van digitale middelen. Veel leerlingen hebben ook nog eens moeite met schrijven in het engels.

Waar ik me vaak wel over verbaas is hoeveel verstand ze hebben van menselijk contact. Op dat punt zou het appeltje-eitje moeten zijn!

----------

At Howgate Secondary School, there are also concerns about smartphone use by students. A ban on smartphones isn't on the agenda yet, as not all students have a smartphone. Laptops and computers are available in some families, but more often than not. They don't have, and don't see, all the positive and negative aspects of the digital world as we know it here.

Students are invited to participate in an international letter-writing competition. It's an annual competition. This year's topic: Write a letter to a friend about why human connection is relevant in the digital age.

Students up to the age of 15 are welcome to participate.

It's not exactly a topic that resonates with the lives and experiences of students in rural schools.

I hope many students will take up the challenge! And it is a challenge. Not to mention the limited availability of digital resources. Many students also struggle with writing in English.

What often surprises me is how much they understand about human connection. At that point, it should be a piece of cake!

Regenseizoen

 De seizoenen in Zimbabwe zijn net andersom: is het bij ons zomer, dan is het daar winter. In de periode november-februari is het regenseizoen. Vanaf eind oktober vallen er buien en in december/januari kan het veel regenen. Dit seizoen is er veel water gevallen. Dit leidt tot problemen: stukken weg zijn overstroomd en soms ook weggespoeld.
En het is niet goed voor de oogst. Dat raakt heel veel mensen. Kleine boeren en de mensen die een stukje land hebben en daar maïs op telen. Maïs is een heel belangrijke voedselbron in Zimbabwe. Het wordt gebruikt voor maispap -sadza- en andere gerechten met mais. 
De hoeveelheid regen die is gevallen is niet goed voor de oogst. De opbrengst zal beperkt zijn waardoor de nodige mensen misschien niet genoeg kunnen telen om voor zichzelf en hun gezinnen te gebruiken. Ze zullen bij moeten kopen en de prijzen zullen hoger zijn omdat het aanbod kleiner is.

Naast mais worden ook pinda's verbouwd/geteeld: groundnuts. Ook dat zal minder zijn.
Je ziet de groundnuts overal: in winkels, op markten en langs de weg. Puur natuur en gezouten. En verwerkt tot pindakaas. Heerlijk!

Zie bijvoorbeeld ook  https://agriculture.co.zw/2025/09/22/zimbabwe-faces-challenging-2025-26-rainfall-season/

Mooi resultaat!!

 Vorig jaar deden de eerste leerlingen van Howgate examen voor het O-level. Vorige week werden de resultaten bekend gemaakt. In de app zag ik verschillende 'cijferlijsten' langskomen. Het zijn niet echt cijferlijsten, want in Zimbabwe wordt gescoord met letters. De A is het hoogst en dan zakt het. Ik weet niet precies hoe evr het gaat.

Landelijk is het slagingspercentage voor schooljaar 2025 35%. Dat is bi8jna 2% hoger dan in 2024. Op Howgate ligt het op 31,46%. Dat is een heel mooi resultaat voor een eerste examenjaar! Het team van de school is dan ook heel tevreden.

Nog niet  alle leerlingen weten hun cijfers, want sommigen moeten nog een deel van schoolgeld betalen van laatste termijn.
Voor degenen die het wel weten is nu ECHT de vraag: wat nu? Wat gaat mijn volgende stap zijn? Wat wil ik en wat kan er? Sommigen hebben dat al helemaal in beeld. Voor anderen is het (pas) nu realiteit.

Last year, the first Howgate students took their O-level exams. The results were announced last week. I saw various "grade lists" appearing in the app. They aren't really grade lists, because in Zimbabwe, they're graded with letters. An A is the highest, and then you drop. I don't know exactly how it works.

Nationally, the pass rate for the 2025 school year is 35%. That's almost 2% higher than in 2024. At Howgate, it's 31.46%. That's a very good result for a first-year exam! The school team is therefore very pleased.

Not all students know their grades yet, because some still have to pay part of their final tuition.

For those who do know, the REAL question is: what now? What's my next step? What do I want, and what are the possibilities? Some already have a clear picture of it. For others, it's (only) now becoming a reality.

History

Voordat we in 2024 naar Zimbabwe reisden wilde ik graag weten op welke manier ik een bijdrage kon leveren op Howgate secondary school, de school voor voortgezet onderwijs. In het team werden de mogelijkheden besproken en het werd geschiedenis. Docente voor dit vak is mw. Tinonesana. Naast geschiedenis doet ze ook lessen 'heritage'. Hier heb ik geen goede vertaling voor. Bij 'heritage' worden de Zimbabwaanse geschiedenis, culturele waarden en normen en het cultureel erfgoed, behandeld. Er horen ook liedjes en spelletjes bij.

Het team en mw. Tinonesana kenden mij verder niet. Toch boden ze me de gelegenheid enkele lessen te doen! 
Via whatsapp kreeg ik het lesprogramma toegestuurd waardoor ik wist wat ik moest voorbereiden. In de tijd dat we in Zimbabwe waren stonden slavernij en Europese geschiedenis -de aanloop naar de Eerste Wereldoorlog- op het programma.

Om me voor te bereiden ben ik o.a. naar het Zeeuws Archief geweest voor de expositie 'Ooggetuigen van de slavenhandel'. Via de website kon ik een document downloaden waar de lading van een schip op stond, met de waarde. Ook de waarde van een tot slaaf gemaakte. Daar word je niet vrolijk van.
Het was spannend om met het onderwerp aan de slag te gaan, als witte man uit Nederland. Hoe zouden de leerlingen dat ontvangen? Hoe kijken ze naar mij?
Uiteindelijk was het heel leuk en geen enkel probleem.

Het lesmateriaal in Zimbabwe is goed, meestal objectief en neutraal. In het lesboek voor geschiedenis worden de verschillende kanten van de slavenhandel behandelt. Oorzaken en gevolgen. Ook dat slavenhandel al zo oud als de mensheid is. Het komt nu ook nog voor. Je hoeft alleen het nieuws maar te volgen. Wat dat betreft leren we niet van de geschiedenis.

Op de foto mw. Tinonesana in een van haar klassen.

 

Before we traveled to Zimbabwe in 2024, I wanted to know how I could contribute to Howgate Secondary School. The team discussed the possibilities, and history was chosen. The teacher for this subject is Mrs. Tinonesana. Besides history, she also teaches "heritage" classes. Heritage covers Zimbabwean history, cultural values ​​and norms, and cultural heritage. It also includes songs and games.

The team and Mrs. Tinonesana didn't know me. Yet, they offered me the opportunity to take a few classes! I received the lesson plan via WhatsApp, so I knew what I needed to prepare. While we were in Zimbabwe, slavery and European history—the lead-up to World War I—were on the curriculum.

To prepare, I visited the Zeeland Archives for the exhibition "Eyewitnesses to the Slave Trade." I was able to download a document from the website that listed a ship's cargo and its value. This also included the value of an enslaved person. That's not exactly a cheerful read.

It was exciting to explore the topic, as a white man from the Netherlands. How would the students receive it? How would they look at me? Ultimately, it was a lot of fun and no problem at all.

The teaching materials in Zimbabwe are good, mostly objective and neutral. The history textbook covers the various aspects of the slave trade: causes and consequences. It also explains that the slave trade is as old as humankind. It still exists today. You only have to follow the news. In that respect, we don't learn from history.

The photo shows Ms. Tinonesana in one of her classes.

Dagtripje

In 2024 ben ik meegenomen op een dagtrip door mr. Mutangebende, de hoofdonderwijzer van Howgate secondary school. Dat was vorig jaar, op National Youth Day, een nationale vrije dag.
We vertrokken lopend vanaf Howgate, naar de doorgaande weg. Daar was het wachten op een lift naar Macheke. In Macheke hebben we de openbare school bezocht. Op dat moment in behoorlijk vervallen toestand. Een van de onderwijzers was er wat werk aan het doen. Daarna zijn we een heuvel op gewandeld en geklommen, met uitzicht over Macheke. Ik vond het schitterend.
Terug beneden zijn we een woonwijk ingegaan met wat ruimere kavels. Bij veel huizen werd en wordt maïs verbouwd. Dit wordt gebruikt voor het maken van sadza (maïspap). In een van de huizen woonde een voorganger van het kerkgenootschap waar mr. Mutangebende bij is aangesloten en soms ook diensten leidt. Geloof speelt een grote rol in het leven van veel van de mensen die ik heb ontmoet. Er zijn veel verschillende kerkgenootschappen en religies. 
De kennis was thuis en we werden hartelijk en gastvrij ontvangen. Eten hoort daarbij. Ik kreeg een bord met een gegrilde maïskolf en andere groente. Het was al na de middag en na de klim en het wandelen smaakte het meer dan prima!
Binnen stond de televisie aan. De huidige president was aan een speech bezig. Het zal gegaan zijn over de jeugd, het belang van de jeugd en de plannen voor 2030.

Hierna zijn we Macheke in gegaan en uiteindelijk was het tijd om terug te gaan. We zouden opgehaald worden, maar dat ging niet meer door. Zo kan het gaan. Niets om je druk over te maken. We zijn teruggelopen naar de hoofdweg en de afslag in de richting van Howgate om een lift te pakken. We waren niet de enige. Het is dan een verrassing of en wanneer je mee kunt. En hoeveel mensen er in een auto passen. Er kunnen verbazend veel mensen in een auto!

Als je staat te wachten spreken de mensen je aan: waar je vandaan komt, hoe je heet, wat je aan het doen bent, enz. Vriendelijk, nieuwsgierig. Soms wat opdringerig omdat er wat gedronken is. Geen enkele keer agressief.

Ik heb genoten van de dag!

Echte waarde

Westers efficiencydenken?

Van 1 t/m 18 oktober waren we in Zimbabwe. We zijn actief geweest op de Durlstoneschool en Howgate secondary school. We vertellen mensen erover. Velen vinden het leuk, zijn geïnteresseerd. Anderen boeit het niet. Vandaag sprak ik iemand en die opperde dat het zinvoller is om de reis niet te maken. Beter het geld dat we besteden aan de tickets enzo overmaken naar de scholen. Het zette me aan het denken. Misschien is dat inderdaad zo. Efficiënt, rationeel, weinig tegen in te brengen. Natuurlijk: wij hadden een geweldige tijd, maar het gaat niet om ons!

Wat kon ik doen? Ik heb de vraag voorgelegd aan de docenten van Howgate, waar ik mee heb gewerkt. Hoe kijken zij er tegenaan? Hier reacties.

"How can you donate something to a school which you have not visited. And now you know the school, the area and the needs of the school."

"Your visit to us very special, especially to me and our learners. The benefit a lot from you and Wendy. They had an exposure when you tought them."

"Your visit is of paramount importance. One you actually see things from the ground rather than being told by someone else. The challenges and achievements that we are experiencing."

"For us, the visit to Durlstone and Howgate is of great value. Both we and our learners have gained a lot.(...) ..so the visit is not just a trip, it's a meaningful learning opportunity."

"The money is just that -money. Your visit brings us so much joy and are truly invaluable to us."

"Your presence is of greater value than your presents."

"Bij visiting, I believe we can learn even more and bring back valuable ideas to use in our lessons. It's not just about the money, it's about improving the support and education we give to our learners. That's why I prefer a visit."

"In my view your visits is of value it shows commitment beyond just funding and that matters deeply. When you visit learners and staff feel seen, supported and inspired that has lasting educational impact."

"I would rather prefer to buy the iedea of visiting to that of offering money since there is a physical bond and relationship that is created between the benefactor and the beneficiary hence that element of a vis-a-vis that cultivates trust again between the two and also first hand of the ground in which one wants to stretch his benevolent hand. We value more of your presence."

Krijg je de kans of overweeg je een project te bezoeken, neem dit dan mee! Je maakt een verschil. Hopelijk is dit geen reden om geen goede doelen meer te supporten! Als je iets kunt doen om een ander te helpen, help je ook jezelf.

Actie!

De afgelopen jaren hebben we kennisgemaakt met de onderwijsteams van de Durlstone primary school en Howgate secondary school. De teams blijven behoorlijk stabiel en dat is goed voor de school en voor de leerlingen. 
De salarissen van de onderwijzers in Zimbabwe zijn niet hoog. Het ligt rond de $250,- per maand. Dat is niet veel. De prijs van een liter melk of een kilo aardappelen is ca. $1,50 en een brood $1,-.
Gelukkig hebben veel families een stukje land en verbouwen ze wat groenten. Ze eten dit met sadza (maispap).

Het dagelijks leven is voor velen niet gemakkelijk. Toch staan ze veelal met een glimlach in het leven!
Ze zijn veerkrachtig en vindingrijk. En juist daarom gunnen we ze een steuntje in de rug. Daarom heeft  Zoutgrot Zeeland op vrijdag 12 december VIER extra sessies. De opbrengst van deze sessies gaat naar de onderwijzers van de scholen.

Zoutgrot Zeeland voor Zimbabwe

Willy Wortel van Durlstone

 Mr. Kanu

Toen ik in 2022 voor het eerst meeging naar Zimbabwe leerde ik mr. Kanu kennen. Kanu is onderwijzer op de Durlstone primary school. Hij doet de ICT-lessen. En meer dan dat.
Zijn doel is om leerlingen kennis en inzicht bij te brengen in techniek. Met de middelen die er zijn. In mijn ogen is hij een soort Willy Wortel. Dit jaar vertelde hij me over zijn mais-pop machine die hij gemaakt heeft en een kooktoestel op afgewerkte olie. Natuurlijk heeft hij ze ook laten zien. Dom genoeg heb ik er geen foto's van genomen! 
Wel heb ik z'n oude motor op de foto. Daar zijn verschillende onderdelen nieuw en extra op aangebracht en gelast.

Met z'n gezin -vrouw en twee dochters- woont hij op de compound, in een van de oudere woningen voor de onderwijzers. Hun huis heeft twee kamers. Het sanitair is buiten en wordt gedeeld met andere onderwijzers.

Zijn roots liggen in de stad Nyanga. Dat is een rit van 161 kilometer. Nu moet hij er regelmatig heen, want hij heeft er een stuk grond en moet er op bouwen. Als je in Zimbabwe bouwgrond hebt, moet je er binnen vijf jaar iets bouwen en de tijd dringt.

De droom van Kanu is om in Nyanga te wonen en werken. Ik gun het hem van harte, maar voor de school zal het een verlies zzijn. Hij heeft veel vaardigheden en zal in Nyanga
zeker een bestaan op kunnen bouwen. Nu betekent zijn baan als onderwijzer een (bescheiden) vast inkomen waarmee hij voor z'n gezin kan zorgen.

Geld om te bouwen is er nauwelijks, daarvoor is het salaris van een onderwijzer te klein. Toch moet hij NU bouwen, anders verliest hij z'n grond.
 

Update 
Mr. Kanu is -helaas voor de Durlstoneschool- vertrokken naar Nyanga. Hij begon in december met bouwen en inmiddels staat er een houten gebouwtje. 
Hij heeft een baan gevonden als ICT-onderwijzer op een basisschool in Nyanga. Het is een stuk handiger om daar te werken en wonen en verder te bouwen aan een nieuw thuis. Al met al heel begrijpelijk. Vind ik het leuk? Nee. Het is nu onzeker of we elkaar een volgende keer weer ontmoeten.

Way Forward

Way Forward!
Dat is een appgroepje van twee examenleerlingen van Howgate secondary school in Macheke, Zimbabwe. Zo houden we contact: Learnmore, Nigel en ik. Ik heb ze leren kennen toen ze in hun derde jaar zaten, in 2024. En afgelopen oktober ontmoetten we elkaar weer.
Hun toekomst is onzeker. Natuurlijk: eerst wachten op de examenuitslag. En dan?

De een wil verpleegkundige worden en de ander ingenieur. Werkend leren en verder leren.

Een baan vinden als leerling-verpleegkundige gaat waarschijnlijk wel lukken. Maar hoe kom je op je werk? De school was een klein uurtje lopen. Nu is vervoer nodig of onderdak in de buurt van het werk. In de omgeving van Macheke is geen betrouwbaar openbaar vervoer en autobezit is eerder ongewoon dan gewoon.
Voor Learnmore en zijn familie is het een spannende tijd. Nu kan hij helpen op hun kleine boerenbedrijf, maar daar kan hij geen toekomst opbouwen. Daarvoor is het te klein.

We gaan zien hoe hun leven zich ontwikkeld. 

Op deze plaats houd ik je op de hoogte. Ook zal ik hier mijn ervaringen delen van mijn bezoeken aan Zimbabwe. Inmiddels ben ik er 3x geweest, op het platteland in de omgeving van Macheke. Geen toeristisch gebied. Een heel andere wereld. De mensen zijn er enorm hartelijk, nieuwsgierig en gastvrij. En ze willen vooruit, zijn creatief en werken ontzettend hard.